Portret van Marc Papillon en profil, met gevouwen handen, voor een witte stenen muur.

Marc Papillon

Opleider, fysiotherapeut
Fysieke en mentale coach voor artiesten

Loopbaan

Marc biedt musici een samenwerking in onderzoek aan: robuuster worden, de eigen comfortzone verruimen en erkennen welke weg al is afgelegd.

Sinds 1996 zet Marc het werk voort van Philippe Chamagne, een pionier in de revalidatie van musici in Europa, en ontwikkelt hij het verder. In 2003 richtte hij samen met hem en dr. Arcier (Médecine des Arts) in Parijs de Clinique du Musicien et de la Performance Musicale op.

Als gediplomeerd fysiotherapeut (1997), met een master in industrieel ontwerp en het ontwerpen van muziekinstrumenten (1999), het Europese diploma Podiumkunstengeneeskunde (2000) en een certificering in cognitieve gedragstherapie (2010), heeft hij altijd gezocht naar een kruisbestuiving van medische, wetenschappelijke en pedagogische benaderingen.

Onderzoek en pedagogiek

Hij zet zijn verkenningen voort van een onderwerp dat hem na aan het hart ligt: focale dystonie bij musici.

In 2014 creëerde hij de eerste online videotraining gewijd aan de fysieke en mentale voorbereiding van artiesten, met bijna honderd workshops.

Hij publiceerde talrijke boeken:

  • La main du pianiste (2001), La main du guitariste (2011)
  • Prévention des pathologies du musicien (verzamelwerk, 2007)
  • S’amuser, c’est mieux jouer (2018, Éditions Marc Papillon)
  • Pedagogische reeks Jour 1, Jour 2, Jour 3 (2019-2020)

De reeks Anatomie van de musicus (2019-2024), die alle instrumenten en podiumdisciplines bestrijkt, in 10 boeken:

  1. Couverture d’Anatomie du musicien : Violon et alto. Agrandir.Violon et alto
  2. Couverture d’Anatomie du musicien : Trompette, cor, trombone et tuba. Agrandir.Trompette, cor, trombone et tuba
  3. Couverture d’Anatomie du musicien : Violoncelle et contrebasse. Agrandir.Violoncelle et contrebasse
  4. Couverture d’Anatomie du musicien : Batterie et percussions. Agrandir.Batterie et percussions
  5. Couverture d’Anatomie du musicien : Voix et beatbox. Agrandir.Voix et beatbox
  6. Couverture d’Anatomie du musicien : Guitares, basses, luths, ukulélés…. Agrandir.Guitares, basses, luths, ukulélés…
  7. Couverture d’Anatomie du musicien : Saxophones, clarinettes, hautbois, bassons, flûtes. Agrandir.Saxophones, clarinettes, hautbois, bassons, flûtes
  8. Couverture d’Anatomie du musicien : Pianistes, clavecinistes, organistes, accordéonistes. Agrandir.Pianistes, clavecinistes, organistes, accordéonistes
  9. Couverture d’Anatomie du musicien : Harpes. Agrandir.Harpes
  10. Couverture d’Anatomie du musicien : Musicien, acteur, danseur. Agrandir.Musicien, acteur, danseur

De reeks Concours, le labo du musicien incarné (2024-2026):

  1. Couverture de Mythes & réalités. Agrandir la couverture complète.Mythes & réalités Du corps contraint au geste vivant
  2. Couverture de Visualiser & ressentir. Agrandir la couverture complète.Visualiser & ressentir Le corps du musicien, un instrument de perception
  3. Couverture de Le scénario vivant du musicien. Agrandir la couverture complète.Le scénario vivant du musicien Imaginer, raconter, jouer
  4. Couverture de Synergies & fractionnés. Agrandir la couverture complète.Synergies & fractionnés Du contrôle du geste à l’adaptabilité
  5. Couverture de Le geste du vivant. Agrandir la couverture complète.Le geste du vivant Apprendre, jouer, durer

Viool en altviool in 20 talen

  1. Couverture de l’édition en français. Ouvrir la double page en plein écran.FrançaisFrançaisAnatomie du musicien Violon et alto
  2. Couverture de l’édition en anglais. Ouvrir la double page en plein écran.AnglaisEnglishMusician’s Anatomy Violin and Viola
  3. Couverture de l’édition en espagnol. Ouvrir la double page en plein écran.EspagnolEspañolAnatomía del músico Violín y viola
  4. Couverture de l’édition en allemand. Ouvrir la double page en plein écran.AllemandDeutschAnatomie des Musikers Violine und Bratsche
  5. Couverture de l’édition en japonais. Ouvrir la double page en plein écran.Japonais日本語音楽家の解剖学 ヴァイオリンとヴィオラ
  6. Couverture de l’édition en portugais. Ouvrir la double page en plein écran.PortugaisPortuguêsAnatomia do músico Violino e viola
  7. Couverture de l’édition en italien. Ouvrir la double page en plein écran.ItalienItalianoAnatomia del musicista Violino e viola
  8. Couverture de l’édition en polonais. Ouvrir la double page en plein écran.PolonaisPolskiAnatomia muzyka Skrzypce i altówka
  9. Couverture de l’édition en néerlandais. Ouvrir la double page en plein écran.NéerlandaisNederlandsAnatomie van de musicus Viool en altviool
  10. Couverture de l’édition en suédois. Ouvrir la double page en plein écran.SuédoisSvenskaMusikerns anatomi Violin och altfiol
  11. Couverture de l’édition en ukrainien. Ouvrir la double page en plein écran.UkrainienУкраїнськаАнатомія музиканта Скрипка та альт
  12. Couverture de l’édition en danois. Ouvrir la double page en plein écran.DanoisDanskMusikerens anatomi Violin og bratsch
  13. Couverture de l’édition en chinois. Ouvrir la double page en plein écran.Chinois中文音乐家解剖学 小提琴与中提琴
  14. Couverture de l’édition en coréen. Ouvrir la double page en plein écran.Coréen한국어음악가의 해부학 바이올린과 비올라
  15. Couverture de l’édition en russe. Ouvrir la double page en plein écran.RusseРусскийАнатомия музыканта Скрипка и альт
  16. Couverture de l’édition en norvégien. Ouvrir la double page en plein écran.NorvégienNorskMusikerens anatomi Fiolin og bratsj
  17. Couverture de l’édition en finnois. Ouvrir la double page en plein écran.FinnoisSuomiMuusikon anatomia Viulu ja alttoviulu
  18. Couverture de l’édition en catalan. Ouvrir la double page en plein écran.CatalanCatalàAnatomia del músic Violí i viola
  19. Couverture de l’édition en hébreu. Ouvrir la double page en plein écran.Hébreuעבריתהאנטומיה של המוזיקאי כינור וויולה
  20. Couverture de l’édition en arabe. Ouvrir la double page en plein écran.Arabeالعربيةتشريح الموسيقي الكمان والفيولا
Handen van een pianist boven het klavier, met de anatomie op de armen getekend.

Een robuuste verkenning
van de prestatie

Deze ervaringen stellen hem in staat te verkennen:

  • de neurofysiologie van pijn
  • metabole aanpassing
  • neurale plasticiteit
  • proprioceptie en bewegingseconomie

Ze werpen licht op de mechanismen van acceptatie, het omgaan met inspanning en het behoud van de lichamelijke integriteit.

Referenties

Instellingen waar Marc heeft gewerkt, lesgegeven of onderzoek heeft gedaan: cursussen en workshops in conservatoria, orkesten en universiteiten, onderzoek aan Sorbonne Université (niet-uitputtende lijst).

Orkesten

  • Orchestre national de l’Opéra de Paris
  • Orchestre national de la Radio
  • Orchestre national de France
  • Orchestre national d’Île-de-France
  • Orchestre de Bretagne
  • Orchestre des Pays de la Loire
  • Orchestre de Rennes
  • Orchestre Démos, Philharmonie de Paris
  • Orchestre de Québec
  • Orchestre de Concepción, Chili
  • Orchestre de Santiago du Chili
  • Orchestre d’Irkoutsk

Conservatoria

  • Conservatoire national supérieur de Paris
  • Conservatoires d’arrondissement de Paris
  • Conservatoire de Chambéry, Cité des arts
  • Conservatoire royal de Bruxelles
  • Conservatoire de Genève
  • Conservatoire de Lausanne
  • Conservatoire de Lisbonne
  • Conservatoire d’Helsinki
  • Conservatoire de Montréal
  • Conservatoire de Tokyo
  • Conservatoire de Cincinnati
  • Québec : Montréal, Québec, Chicoutimi, Rimouski, Saguenay, Sept-Îles
  • France : Avignon, Bourg-la-Reine, Île-de-France, Metz, Strasbourg, Saint-Avold, Annecy, Antony, Angers, Royan…

Onderzoek

  • Sorbonne Université
  • Institut du Cerveau (ICM)
  • IRCAM, laboratoire STMS
  • Université de technologie de Compiègne

Universiteiten

  • Université Laval
  • Université de Montréal
  • Université du Québec

Hedendaagse muziek en jazz

  • Aix-en-Provence, Montpellier, Paris…

Lezingen

  • Montauban, Bordeaux, Boston, Santiago, Los Angeles, New York, Santa Fe, Pondichéry, San Francisco, Lisbonne, Tampere, Helsinki, Papeete, îles Marquises, Timișoara…

Pedagogische misverstanden ontrafelen

Veel musici nemen al heel vroeg functionele fouten over. Het streven naar overmatige lichamelijke ontspanning leidt vaak tot compensaties in de schouders, polsen, buik, duimen, tong of keel.

Deze adviezen, van generatie op generatie doorgegeven, houden misverstanden in stand die het speelcomfort, de vingervlugheid en het uithoudingsvermogen aantasten.

Met een bewuste benadering van de functionele anatomie kunnen deze vooroordelen worden vervangen door betrouwbare ijkpunten. Het leren wordt doeltreffender: expressie, snelheid en plezier komen binnen bereik.

Speelplezier ontstaat uit een actief lichaam in combinatie met een ontspannen geest, en niet andersom.

Pedagogiek

Kunstonderwijs zou niet alleen vaardigheden moeten overdragen, maar ook een actieve nieuwsgierigheid en het plezier in het leren moeten wekken. Te vaak leggen traditionele methoden de nadruk op het verbeteren van fouten, ten koste van verkenning en experiment.

Toch is intrinsieke motivatie, die uit nieuwsgierigheid voortkomt, de krachtigste motor van duurzaam leren. Door spel, improvisatie, zintuiglijke ontdekking en lichaamsbewustzijn te stimuleren, verankert het geleerde zich steviger en met meer vreugde.

Levendig onderwijs maakt van inspanning betrokkenheid, en van leren een weg naar ontplooiing.

Marc rekt zich uit tegen de leuning van een brug, met blauwe compressiekousen, onder een onweerslucht, met uitzicht op de bergen en de zee.

Het avontuur als laboratorium

Daarnaast blijft Marc dans en muziek verkennen als proeftuinen. Ook heeft hij het avontuur gekozen als levend laboratorium.

  • 2018Te paard door Kirgizië met zijn kinderen
  • 2019–2021Oceaanoversteken onder zeil: Atlantische Oceaan (2019), Stille Oceaan (2020), Indische Oceaan, van Réunion naar Kaap de Goede Hoop (2021)
  • 2023Marathons en langeafstandstrails (80 km), beklimming van de Mont Blanc en de Tour du Mont-Blanc (170 km en 10.000 hoogtemeters)
  • Expeditie Parijs–Oslo: 40 marathons in 40 dagen, 7 landen doorkruist, 1.700 km en 40 nachten in het bos
  • Triatlons, Ironman en vervolgens Triple Ironman: 11,4 km zwemmen, 540 km fietsen, 126,6 km hardlopen

Deze terreinen worden ook gedeelde laboratoria. Marc loopt marathons samen met artiesten, zonder stopwatch en zonder prestatiedoel: de finish halen zonder blessure, met behoud van spel en plezier ondanks de inspanning. In de triatlon doet hij hetzelfde, in het water en daarna op de fiets.

Tijdens de wedstrijd wisselen Marc en de musicus uit wat ze waarnemen: sensaties, proprioceptie, interoceptie, emoties. Ze observeren een lichaam dat zich direct bijstelt, en daarna in de loop van de uren. Gaandeweg verandert de mindset: vermoeidheid is niet langer een bedreiging die bestreden moet worden, maar wordt informatie om mee te spelen.

Reis naar het onbekende

Een manier om zijn onderzoek te voeden, elke dag nieuwe instrumenten te ontwikkelen en met artiesten samen te werken in dienst van de muziek.

Samenwerken met docenten en instellingen,
op elk niveau!

Marc Papillon in evenwicht op één hand, tegenover de bergen, onder een onweerslucht.

De expressie van het artistieke gebaar begrijpen en vloeiender maken